با ما همراه باشید

یادداشت

جایزۀ شعر احمد شاملو: فرصت‌ها و تهدیدها

منتشر شده

در

جایزۀ شعر احمد شاملو: فرصت‌ها و تهدیدها

جایزۀ شعر احمد شاملو: فرصت‌ها و تهدیدها

چندی پیش ششمین دورۀ جایزۀ شعر احمد شاملو به کار خود پایان داد. اگر صحبت کردن در بارۀ عملکرد این جایزه را ضروری می‌بینم به دلیل لزومِ دوری از انفعال و احساس مسئولیت در برابر شعر فارسی و جامعۀ ادبی است.

نخست از نیّت خیر خانم آیدا سرکیسیان و موسسۀ الف. بامداد در جدی گرفتن شعر جوانان تشکر می‌کنم. یکی از خصایص مثبت جایزۀ شاملو مرکزگریز بودن و تمرکززدایی است. برخی از شعرکوشان شهرستانی به واسطۀ این جایزه اسمشان با گوش‌ها آشنا شد و حاصل ذوق و تلاششان را با فرصتی که گشاده‌دستانه در اختیارشان قرار گرفت، خواندند. دیگر اینکه جایزۀ شاملو اغلب از دانه‌درشت‌ها گذشته و مرعوبِ نام‌ها و شهرت‌ها نشده است.

«اگر عشق نیست

هرگز هیچ آدمی‌زاده را

تاب سفری این‌چنین نیست!»

اما این جایزه برای رسیدن به اهداف خود باید راهی جز آنکه تا کنون پیموده، در پیش گیرد که آب رفته را مگر به جوی بازآورد! از آنجا که اعتبار هر جایزه به نام داوران آن گره خورده است این جایزه نیازمند بهره‌گیریِ جدی از داورانی است که در نقد شعر معاصر تخصص دارند و در این زمینه صاحب کتاب‌های معتبری هستند. داورانی که نامشان علاقه‌مندان را به پی‌گیری جایزه کنجکاو و راغب کند و برای برندگان آن اعتبار و امتیازی محسوب شود. به زعم من مسئله‌ای که این جایزه را با تلخی‌ها و انتقادهای بسیاری مواجهه کرده_به طوری که فقط خستگی برگزاری را بر دوش بانیان محترم آن گذاشته_ مدّ نظر قرار ندادن شعریت و ارزش ادبی آثار برگزیده است.

نوشته‌هایی که من در این کتاب‌ها می‌بینم شبیه ترجمه‌هایی خام، بی‌روح و ناشیانه از اشعار کشورهای دیگر است که تنها به خواننده صداع و سرگیجه می‌دهند! چگونه می‌توان در این حد تسلیم ِترجمه شد و از یاد برد شعر هنری زبان‌بنیاد است و اولین شاخصۀ شاعر داشتن تبحر و تسلط بر زبان است؟ (منظور از زبان، زبان طبیعی شعر است که در جهت حرکت کل شعر فارسی غنای تازه‌ای به آن ببخشد و به طرزی نرمال آن را معاصر کند نه اینکه نام آرایش تند، حرکات آکروباتیک و رفتارهای عجیب و غریب و خودنمایانه را استفاده از ظرفیت‌های زبانی بگذاریم!)

بیهوده نیست که حتا پس از برنده شدن این کتاب‌ها هم به سختی می‌توان نمونه‌هایی از آن‌ها را در سایت‌ها پیدا و مطالعه کرد. چگونه می‌توان جملات بدون موسیقی، بدون عاطفه، بدون تخیل و بدون اجرا و فرم هنرمندانه را _که تنها به جنونی هدایت نشده و هذیان‌گویی‌های افسار گسیخته و سرسام‌آور می‌ماند_ به خورد مردمی داد که هزار سال شعر خوب در حافظۀ خویش دارند؟ چطور می‌توان بر این “ناهنجاری‌ها” نام هنری را نهاد که متعالی‌ترین شکل استفاده از زبان است؟

تا اینجای کار که گمان می‌کنم جایزۀ شاملو فرصتی برای دیدنِ عینی بحران در شعر امروز بوده و برای تاریخ‌ادبیات‌نویسان آینده مدارکی از تنزل و سقوط ادبیات گران‌مایۀ یک ملت را تا حضیض هذیان‌گویی و سهل نه چندان ممتنع‌نویسی فراهم کرده است! فرصتی برای نمایش تهدیدهای جدی آنچه می‌کوشد خودش را به عنوان شعر شریف فارسی جا بزند و البته که هرگز نمی‌تواند زیرا به قول استاد پرویز مشکاتیان: «می‌شود از عاطفه‌ی زمان سوءاستفاده کرد اما با حافظه‌ی زمان نمی‌شود کاری کرد و مردم در دراز مدت قضاوت درست می‌کنند.»

از این رو است که این جایزه هیچ تأثیری در سرنوشت گیرندگان آن نداشته و تنها چند روز خوشحالی و هیاهو در اینستاگرام و تیتر خبرها شدن را نصیب برندگان خود کرده است. چون به طرز فاحش و ناراحت‌کننده‌ای در تشخیص شعر فارسی به خطا رفته و از هول حلیمِ مدرنیته در دیگِ بی‌سروته‌گویی‌ها و نثرنویسی‌هایِ به معنای عمیق کلمه “خالی” افتاده و دچار «از تهی سرشار» شده است.

متاسفانه اغلب کتاب‌هایی که تاکنون به مدد جایزۀ شاملو از تاریکی گمنامی به در آمده و توسط دوستداران شعر خوانده شده تنها حاکی از چیزی است که میلان کوندرا به آن لقبِ «جاودانگی مسخره» داده است. نام‌هایی که در این جایزه با آن مواجهیم، اگر در خاطر می‌مانند فقط برای سرزنش و شماتت ابدی احضار می‌شوند نه جهتِ تحسین و گره زدن مخاطب به تجربه‌ای که شاعر هنرمندانه آن را همگانی کرده است.

امیدوارم که نام شاعر بزرگ ما بیش از این بازیچه و با خاطرات تلخ و ناگوار عجین نشود.

آیدا گلنسایی

جایزۀ شعر احمد شاملو: فرصت‌ها و تهدیدها

مطالب بیشتر

1. همراه با ادونیس و کلارا خانس دربارۀ احمد شاملو

2. نظر دکتر سعید پورعظیمی دربارۀ جایزۀ شاملو

3. چرا شاملو حافظ را ستایش و سعدی را نکوهش کرد؟

4. گفت‌وگویی گمشده؛ شاملو، فروغ، اخوان و سهراب در صحبت با گردهاری لعل تیکو

5. دکتر تقی پورنامداریان: تأملی در شعر شاملو

6. برف نو! شعر و صدا: احمد شاملو

7. خوانش شعر خاطرۀ شاملو نوشتۀ ع.پاشایی

8. عاشقانۀ زندگی شاملو از زبان آیدا

9. مستندِ این بامداد خسته

10. مصاحبۀ مجلۀ آدینه با احمد شاملو

 

 

 

 

 

 

 

برترین‌ها