با ما همراه باشید
خرید تابلوفرش دستبافت ابریشم

معرفی کتاب

گزارش جلسه نقد سرزمین سنگ پشت‌ها

منتشر شده

در

گزارش جلسه نقد سرزمین سنگ پشت‌ها سرودۀ ساجد فضل زاده
گزارش جلسه نقد سرزمین سنگ پشت‌ها
(ساجد فضل زاده)

جلسه نقد و بررسی مجموعه شعر «سرزمین سنگ پشت‌ها» اولین اثر ساجد فضل‌زاده، عصر پنجشنبه در شهر کتاب دانشگاه با حضور منتقدان کورش کرم‌پور و علیرضا عباسی و اجرای سعید ابرازی برگزار شد.

علیرضا عباسی اولین منتقد جلسه سخنانش را با اشاره به اهمیت وسواس و عجول نبودن در انتشار کتاب آغاز کرد و گفت: با شناختی که طی سال‌های اخیر از روند کار شاعر این مجموعه دارم، صبر و وسواس او را در چاپ مجموعه اول، که به دقت در انتخاب آثار پخته‌تر منتهی شده، مثبت ارزیابی می‌کنم.

عباسی افزود: با توجه به شرایط تاریخی و بغرنجی‌های جهان پیرامون، شاعر بودن و مهم‌تر از آن شاعر امروزی بودن، صرفا نمایش ذوق و استعداد نیست؛ بلکه خردگرایی به عنوان نقطه عطف شعر امروز، شاعر را بر آن می‌دارد که در اثرش آیینه صاف و تمام نمای زندگی و مسایل عینی جهانی باشد که در آن حیات دارد.

وی در ارزیابی و قیاس شعر خوب با شعر مهم و تاثیرگذار از ویژگی‌های این شعرها گفت و خاطر نشان کرد: شعر خوب می‌تواند شعر مهمی نباشد. شعر خوب عموما با رعایت قواعد و مجهز شدن به امکانات و ظرفیت‌های زبان و صناعات ادبی شکل می‌گیرد اما اساسی‌ترین ویژگی شعر خوب و مهم، شعری است جهان شمول و دربرگیرنده، شعری برآمده از خرد جمعی که از فردیت شاعر در شعرش بازتاب پیدا می‌کند.

عباسی با اشاره به شعر و ادبیات کهن و غنی ایران، گفت: بهترین و درخشان‌ترین نمونه‌های شعر و به معنای دقیق شعر حقیقی را در گنجینه شعر کلاسیک فارسی در اختیار داریم، اما ورود به شعر مدرن دریچه‌های دیگری را به روی ما گشوده است. در واقع فاصله‌ ما از شعر حقیقی به معنای عبور از آن ضمن شناخت امکانات منحصر بفرد آن است و نه تماما پشت کردن به سنت.

‌عباسی در ادامه به مقاله‌ای از داریوش آشوری اشاره کرد که به تقسیم‌بندی شعر، شعرتر و شعرترین پرداخته و گفت: منظور از شعرترین همان شعر حقیقی درخشان و بی‌تکرار کلاسیک فارسی است و بعد از عبور از دوران کلاسیک، حرف زدن در مورد شعر و شعرتر برای ما راهگشاتر خواهد بود. در دوران خردگرایی با شعری روبه‌رو هستیم که جزییات زندگی را شامل می‌شود و به عینیت‌های زندگی نزدیک‌تر است و به طبع مصادیق زندگی روزمره را هم در بر می‌گیرد.

این منتقد با اشاره به گاردهای مقابل هنر متعد، شعر سیاسی، تحت‌الشعاع قرار گرفتن زیبا‌شناسی و سایر موارد گفت: در اینگونه مباحث صحبت از هنر متعهد نیست، صحبت از شاعر و هنرمند متعهد است که محصول او شعر و هنر متعهد خواهد بود بدون اینکه اثرش در شعار و ایدئولوژی محدود شده باشد. شعر خردگرا و پرسشگر امروز برتابنده حدیث نفس نیست بلکه بر تابنده فردیت است تا مسایل کاملا شخصی.

عباسی گفت: شعر جایی میان زبان و معنا اتفاق می‌افتد، شعر نه به تنهایی زبان است و نه به تنهایی معنا. کسی که نثر و دستور زبان را نشناسد شعر خوبی نخواهد گفت؛ ویژگی بارز این مجموعه شناخت خوب شاعر آن از زبان فارسی است.

وی سپس در اشاره به بازه‌های زمانی شعر معاصر گفت: اگر جریان پویایی امروز وجود داشته باشد، وامدار آرای نیما و شاگردان او و نیز جریان‌های سیاسی دهه چهل و پنجاه، جریان‌های محفلی و هستی‌شناسانه دهه 60 و جسارت‌های زبانی و فکری دهه 70 است و شاعر توانمند امروزی شاعری است که بتواند از تمام این‌ها بهره بگیرد و برآیندی از پیشنهادات و تجربیات گذشتگانش باشد.

عباسی در ادامه شعر اول مجموعه را تحلیل کرد و آن را شعری موفق و در نوع خود درخشان معرفی کرد و گفت: انسجام ذهنی و محورهای جانشینی در آن به دقت صورت گرفته است. او در بررسی تعدادی از شعرهای بلند مجموعه گفت در تعدادی از شعرهای بلند این مجموعه، مخاطب با فضایی انضمامی روبه‌روست؛ فضایی که کلید واژگان مشترک و فضاهای تصویری یکسانی ندارد اما فضای معنایی یکسانی در آنها وجود دارد که در نهایت اثر یکه‌ای می‌سازد. سرودن این گونه از اشعار دشوار است و شاعر این مجموعه جز در چند مورد به خوبی از عهده آن برآمده است و برخی از شعرهای درخشان  این مجموعه هم در همین فضا اتفاق می‌افتد.

عباسی به شروع خوب شعرها اشاره کرد و گفت: باید توجه داشت که فاصله بین جرقه اول در ذهن تا اجرای آن فرسنگ‌هاست و برخی از شعرها علیرغم شروع خوب، ادامه موفقی ندارد و سطرها هرچند به خودی خود زیبا هستند اما به شعر کمکی نکرده‌اند.

عباسی افزود: شاعر مجموعه «سرزمین سنگ پشت‌ها» در شعرهایی که جهان آنها خود ارجاع است عملکرد موفقی دارد به‌عنوان مثال اگر گلوله و جنگ در جهان شعر او وارد شده، علیرغم جهان ذهنی، از چنین واژگانی به درستی استفاده شده است. از سویی عادت مرسوم در به کارگیری و پیوند کلمات در شعری دیده می‌شود به این صورت که وقتی کلمه حباب آمده، شاعر حتما ملزم بوده از  آب حرف بزند و در ادامه تنگ، ماهی، جزیره، ملوان، دریا و…این مساله بر خلاف فضاهای متکثر در سایر شعرهای مجموعه، بدون آنکه شاعر متوجه شود او را در یک فضای بسته محدود کرده است.

این شاعر و منتقد در پایان گفت: بیشتر شعرهای کوتاه این مجموعه شعرهای خوب و کاملی است و گاه یک شعر کوتاه و کامل مهم‌تر از شعری چند صفحه‌ای و زیباست.

گزارش جلسه نقد سرزمین سنگ پشت‌ها 

فضل‌زاده شعر سیاسی را می‌شناسد اما مبارزه‌ای نوینی طراحی می‌کند

گزارش جلسه نقد سرزمین سنگ پشت‌ها سرودۀ ساجد فضل زاده
گزارش جلسه نقد سرزمین سنگ پشت‌ها

در ادامه جلسه کورش کرم‌پور به عنوان منتقد دیگر سخنان خود را اینگونه شروع کرد که من درباره کتاب شعر حرف نمی‌زنم بلکه این شعر است که مرا به سخن وا می‌دارد.کرم‌پور به میراثی از نسل‌های قبل اشاره کرد که در آن شاعران جدی درباره شاعران جدی دیگر سخن می‌گفتند و اظهار کرد: همانطور که در دهه 40 فروغ از اخوان سخن گفته است و در دهه هفتاد شاعرانی از یگدیگر و این بُعد شفاهی سخن ورزی است که می‌تواند به عنوان مولفه‌ای در برابر‌ ناشر و شعر رسانه‌ای قرار بگیرد و از همین روست که در دهه‌ 70 به عنوان مثال  علی باباچاهی و مهرداد ‌فلاح از شاعران آینده ‌سخن می‌گویند تا در نتیجه کشف شاعر و شعر خوب به تاخیر نیافتد.

کرم‌پور این سوال را مطرح کرد که چرا «سرزمین سنگ پشت‌ها» و چرا این شاعر در صورت‌بندی شعر فارسی قرار می‌گیرد و افزود: این به خاطر جریان ذهنی شاعر است که در ادامه جریان ذهنی شعری است که ما به خوبی می‌شناسیم.

این شاعر خوزستانی با ارایه مثال کوچکی از شعر مهرداد فلاح گفت: برهم زدن مکانیسم ذهنی و کشف روابط جدید در این شعر اتفاق می‌افتد و من معتقدم که روابط جدید یعنی ما با ذهنیتی جدیدی روبه‌رو هستیم و این ذهنیت در شعر هفتاد در پاراگراف‌ها رخ می‌دهد اما در شعر ساجد فضل‌زاده در کلیت آثار رخ داده است  و ما با شعرهایی معنا‌دهنده مواجه‌ایم.

کرم‌پور با اشاره به ‌شعر سیاسی و تعریف آن، مطرح کرد: در شعرهای این کتاب اعتراض به معنای کلاسیک آن وجود ندارد، اما شاعر امر سیاسی خودش را مطرح می‌کند و بیان امر سیاسی هژمونی ایجاد می‌کند. ساجد فضل‌زاده انگشت اتهام به سوی کسی نمی‌گیرد، مرگ بر تو نمی‌گوید بلکه با تولید گفتمان آن را به چالش می‌کشد و ‌از نقاط قوت این کتاب همین است و هر جا از امر سیاسی بهره گرفته می‌شود با شعرهایی تپنده روبه‌رو هستیم. شاعر شعر سیاسی را می‌شناسد اما مبارزه‌ای نوینی طراحی می‌کند و در این امر هوشمندانه عمل می‌کند.

شاعر مجموعه شعر «ولد زن» بحث مَفصل‌بندی گفتمان‌ها را مطرح و با اشاره به کتاب عنوان کرد: شاعر مَفصل‌بندی گفتمان‌ها را تغییر داده است. حیوانات در این کتاب بر خلاف کلیله و دمنه نمادین نیستند بلکه از فیزیک حیوانات برای تعبیر و تصویرسازی استفاده شده است و این رویکردی جدید است؛ شاعر هستی‌شناسانه در مورد سوژه‌ها صحبت نکرده است بلکه از چیستی سوژه‌ها صحبت شده است.

کرم پور در ادامه‌ سخنانش گفت: در برخی اشعار شاعر مفاهیم را باز آفرینی می‌کند و گویا مطلبی را از خودش می‌دزدد که این امر شاعر را محدود می‌کند و نباید اتفاق بیافتد و همچنین در استفاده از ضرب‌المثل‌ها و تکه کلام‌ها باید دقت بیشتری داشته باشد و اگر استفاده‌ بهتری از این تکه‌کلام‌‌ها نشود به شعر کمکی نخواهد کرد.

این شاعر جنوبی با اشاره به یکی از شعرها از تفاوت قصه و روایت گفت و افزود: هرجا شاعر روایت می‌کند موفق است و ‌برعکس هرجا قصه می‌گوید چندان موفق نبوده است که دو شعر این اتفاق می‌افتد.

کرم‌پور در خاتمه‌ سخنانش گفت: من تلاش کردم نقدی صورت نگیرد و فقط نکاتی مهم درباره‌ کتاب گفته شود.  ژانری برای اشعار پس از هفتاد در نظر نمی‌گیرم اما این شاعر میراث خوبی از شعر فارسی است ‌که باز‌آفرینی خوبی با امضای خودش انجام داده است و او تحت‌تاثیر کسی نیست تحت‌تاثیر جریانی است که شعر فارسی را به اینجا رسیده است.

در پایان جلسه ‌کوروش کرم‌پور شعر تیغ را از مجموعه شعر «‌پروردگارا ایران را به خاطر بسپار» خواند.

جلسه با استقبال و حضور شمار زیادی از شاعران و علاقه‌مندان شعر تشکیل شد و هرمز علیپور، اکبر قناعت‌زاده و محمد آشور از دیگر مهمانان حاضر در این جلسه بودند.

(منبع: ایبنا)
مطالب مرتبط

برترین‌ها