با ما همراه باشید
زربن

هم‌اندیشی/ انتقاد

یادداشت حافظ موسوی در خصوص حاشیه‌های ناخوشایند پنجمین دورۀ جایزۀ شاملو

منتشر شده

در

یادداشت حافظ موسوی در خصوص حاشیه‌های ناخوشایند پنجمین دورۀ جایزۀ شاملو

یادداشت حافظ موسوی در خصوص حاشیه‌های ناخوشایند پنجمین دورۀ جایزۀ شاملو

این نوابغ در کجا محک خورده‌اند؟

دبیرخانۀ جایزۀ شعر احمد شاملو چندی پیش نتیجۀ اولین مرحلۀ داوری پنجمین دورۀ این جایزه را اعلام کرد و در پی آن طبق معمول سروصدا و حاشیه‌های فراوانی ایجاد شد. ماجرا از این قرار بود که در اطلاعیۀ اول دبیرخانه از شش کتاب به عنوان راه‌یافتگان به مرحلۀ نهایی نام برده شد؛ اما اندکی بعد نام یکی از کتاب‌ها، به این دلیل که شناسنامۀ آن جعلی بوده است، حذف شد. این اقدام واکنش‌هایی برانگیخت و تنی چند از موافقان و مخالفان، در خبرگزاری‌ها و بیش از آن در فضای مجازی، مطلب نوشتند و به یکدیگر تاختند. آن‌هایی که به حذف کتاب مورد نظر معترضند و به طور کلی با محروم کردن کتاب‌هایی که بدون مجوز وزارت ارشاد چاپ می‌شوند، از حضور در جایزۀ شعر شاملو مخالفند، بر این باورند که این اقدام در واقع نوعی همکاری با دستگاه سانسور، یا دست کم گردن نهادن به آن است. پاسخ موسسۀ الف. بامداد و کسانی که از آن حمایت می‌کنند این است که چون این موسسه در مراجع قانونی به ثبت رسیده و مجوز فعالیت دریافت کرده است، بنابراین برای تضمین بقای خود ملزم به رعایت قوانین جاری کشور است. گروهی دیگر می‌گویند تا زمانی که سانسور برقرار است و بسیاری از کتاب‌ها و شعرها نمی‌توانند از فیلتر سانسور عبور کنند، کتاب‌هایی که منتشر می‌شوند نمایندگان واقعی شعر امروز ما نیستند؛ بنابراین، برگزیدن یکی یا تعدادی از این کتاب‌ها به منزلۀ ظلم در حق آن‌هایی است که نتوانسته‌اند از فیلتر سانسور عبور کنند. یکی از منتقدین گفته است: «وقتی موقعیت ناشکیبا برای چاپ، معرفی و عرضۀ دفترهای نوابغ جوان ما مهیا نیست؛ ما بر چه قضاوت می‌کنیم؟(نقل از ایبنا)

در این که ضوابط انتشار کتاب و سانسورهای آشکاری که تحت عنوان ممیزی انجام می‌شود بلای جان ادبیات ما شده است تردیدی نیست. در این که نمی‌توان مطمئن بود کتاب‌هایی که با مجوز ارشاد منتشر می‌شوند چه‌قدر با اصل آن چیزی که مولف نوشته است مطابقت دارد هم نمی‌توان تردید کرد. اما به هرحال این کتاب‌ها دارند منتشر می‌شوند و مولفانشان لابد با فرم و محتوای آن چه که پس از عبور از فیلتر ارشاد روانۀ بازار نشر شده مشکلی نداشته‌اند که آن را برای حضور در یک جشنوارۀ ادبی ارسال کرده‌اند. حتا آن‌هایی که در شرایط کنونی مخالف برگزاری هر نوع جشنواره و جایزه‌ای هستند، کتاب‌های خودشان را از فیلتر ارشاد می‌گذرانند و روانۀ بازار نشر می‌کنند. آن‌هایی که از بازار رسمی نشر دل کنده‌اند و کتاب‌هایشان را در فضای مجازی منتشر می‌کنند تکلیفشان روشن است و وجدان شخصی‌شان آسوده. اما مگر می‌توان این روش را به همه توصیه کرد؟ اگر همه چنین کنند آیا پیکرۀ شعر و ادبیات ما از اینی که هست نحیف‌تر نخواهد شد؟

همین که در طول این سال‌ها به رغم تمام موانع، ادبیات ما از پا نیفتاده است که هیچ، بلکه از جهاتی (مثلا در آثار زنان شاعر و نویسنده) بالندگی هم داشته است، حاصل ایستادگی نویسندگان ما است که میدان را خالی نکرده‌اند. جایزه‌های مستقل و کم تعداد شعر و داستان که در این سال‌ها برگزار شده است، در واقع ادای احترام و تقدیر از همین مقاومت و ایستادگی است. برگزاری این نوع جایزه‌ها هیچ‌گاه به مذاق مسئولین فرهنگی کشور خوش نیامده است؛ مشکل و ممانعت ایجاد کرده‌اند، اما کمک هرگز. انتظاری هم نیست و نباید باشد؛ چون همان به که پای دولت از این عرصه‌ها کوتاه شود؛ چنان که در جوامع متمدن شده است. اما مخالفت و حاشیه‌سازی‌های گروهی از شاعران و نویسندگان را چه‌طور می‌توان توجیه کرد؟ در سه دهۀ اخیر هر جایزۀ مستقلی که شکل گرفته است، گروهی علم مخالفت برافراشته‌اند که این یا آن داوران فاقد صلاحیتند، پشت این جایزه یا آن جایزه دست نابکار فلان باند یا مافیا (!) در کار است و…و…دریغا که این جایزه‌ها بیش از آن که از دشمنان ضربه خورده باشند از دوستان ضربه خورده‌اند! آن‌هایی که به صلاحیت داوران اعتراض دارند آیا خود، داوران صلاحیتدار دیگری می‌شناسند؟ آیا اگر داوران مورد نظر آن‌ها کار دشوار داوری و به جان خریدن دشنام‌ها را بپذیرند(که معمولا نمی‌پذیرند) مطمئن‌اند که گروهی دیگر به صلاحیت اینان اعتراض نخواهند کرد؟

باری، جایزۀ شعر شاملو، که گویا ایدۀ آن را خود شاملو در زمان حیاتش مطرح کرده بود، مستحق این همه هجمه و بی‌مهری نیست. این جایزه قطعا از خطا مبرا نیست. اما حضور و تداومش قطعا مفید است. همین که هر سال بین صدو پنجاه تا دویست عنوان کتاب برای دبیرخانۀ این جایزه ارسال می‌شود نشان می‌دهد که شاعران ما و به ویژه شاعران جوان ما به آن چشم دوخته‌اند. آن‌هایی که از داوری کردن و داوری شدن واهمه دارند، آن‌هایی که رأی داوران را به شرطی قبول دارند که به نفع خودشان باشد، تکلیفشان روشن است و انتقادها و اعتراض‌هایشان  قابل درک. اما از آن‌هایی که به حق مخالف سانسورند، از آن‌هایی که گویا نگران آنند که مبادا خطای احتمالی برگزارکنندگان این جایزه، بر اعتبار شاعر بزرگ ما که این جایزه به نام اوست خدشه‌ای وارد کند، از آن‌هایی که به ایده‌آل‌هایی والا می‌اندیشند، انتظار می‌رود همدلانه سخن بگویند. وضع فعلی شعر امروز ما نه آن‌قدر وخیم است که گروهی یکسره قلم بطلان بر آن می‌کشند، و نه آن‌قدر درخشان که از نوابغ جوان سخن بگوییم. رسالت ما چشم دوختن دلسوزانه و صبورانه بر واقعیت موجود و حمایت از هر گامی_ولو کوچک_ است که در راه اعتلای شعر و ادبیات امروز ما برداشته می‌شود.

منبع

مجلۀ فرهنگی، اجتماعی آزما

سال بیستم_آبان 98

شمارۀ 141

ص53

یادداشت حافظ موسوی در خصوص حاشیه‌های ناخوشایند پنجمین دورۀ جایزۀ شاملو

مطالب بیشتر

  1. چرا منتقد شعر بی‌انگیزه و بی‌تفاوت شده است؟
  2. شعر امروز در غیبت چشمان باز نقد/ بخش اول
  3. تشکر کامیار عابدی از جایزۀ شاملو بابت تمرکز زدایی
  4. ضیاء موحد: شاملو لایق جایزۀ نوبل بود
  5. شعر درآستانه وصیت‌نامۀ شاملو است

 

برترین‌ها